İletişim ve Grafik Tasarım: Emre Becer Kitap Önerisi

Emre Becer’in Dost Kitabevi’nden çıkan “İletişim ve Grafik Tasarım” kitabı, grafik tasarımı yalnız görsel üretim olarak değil bir iletişim işi olarak düşünmek isteyen tasarım adaylarına önerdiğim Türkçe kaynaklardan biridir.

Önemli bir not: Bu yazı kitabın özeti değildir. Kitaptan alıntı yapmıyor, bölüm başlıklarını aktarmıyor ve içeriğini sayfa sayfa anlatmıyorum. Amacım, bu kitabı neden önerdiğimi, nasıl okumanızı tavsiye ettiğimi ve okuduklarınızı kendi tasarım çalışmanıza nasıl dönüştürebileceğinizi anlatmak. Ben Selçuk Aker; Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Tasarım mezunuyum ve 19 yılı aşkın süredir marka kimliği, basılı iletişim ve arayüz tasarımı alanlarında çalışıyorum. Aşağıdaki okuma yöntemi ve egzersizler benim önerilerimdir; yazarın veya yayınevinin önerisi değildir.

Kitabın künyesi

Farklı baskılarda sayfa sayısı ve kapak değişebilir. Satın almadan önce ISBN ile güncel baskıyı yayınevinden, kitapçıdan veya bir kütüphane kataloğundan kontrol edin. İlk baskı yılını burada yazmıyorum; doğrulayabildiğim bir kaynak bulamadım.

Grafik tasarım adayı bu kitabı neden okumalı?

Tasarım eğitimine başlayan birinin dikkati doğal olarak önce programlara ve görsel sonuca gider. Bu anlaşılır bir başlangıç; ancak meslekte asıl zorlayıcı olan çoğu zaman yazılım değil, “Bu tasarım kime, neyi, neden söylüyor?” sorusuna net cevap verebilmektir. “İletişim ve Grafik Tasarım”, iletişim kuramı ile tasarımı birlikte ele alan Türkçe temel kaynaklardan biri olarak bilinir. Bu yüzden onu bir yazılım kılavuzu gibi değil, düşünme biçimi kazandıran bir kaynak olarak öneriyorum.

Kitabı okumanın üç somut yararı olduğunu düşünüyorum:

• Ortak bir dil: Hocalarınızla, ekip arkadaşlarınızla ve müşterilerinizle tasarım kararlarını konuşurken Türkçe kavramlara hâkim olmak işinizi kolaylaştırır.
• Gerekçe kurma alışkanlığı: Bir afişi “güzel oldu” diye değil, “bu kitleye bu mesajı bu sırayla ulaştırıyor” diye savunabilmek, eleştiri ve sunum derslerinde fark yaratır.
• Kuram ile pratiği bağlamak: İletişim kavramlarını gündelik tasarım işleriyle eşleştirdiğinizde, bir katalog sayfası veya ambalaj yüzü yalnız bir kompozisyon olmaktan çıkar, bir iletişim problemine dönüşür.

Kitap; yetenek sınavına hazırlanan adaylara, grafik tasarım veya görsel iletişim öğrencilerine, tasarıma iletişim fakültesinden yaklaşan okurlara ve kendi kendine öğrenen başlangıç seviyesindeki tasarımcılara uygun bir başlangıç olabilir. Tek başına yazılım öğretmesini veya güncel arayüz tasarımı pratiklerini anlatmasını beklemeyin; bu konular için ek kaynaklar gerekir.

Kitabı nasıl okumalısınız?

Kuramsal bir kitabı bir kerede okuyup kenara koymak, birkaç hafta sonra çoğunu unutmak demektir. Öğrencilere önerdiğim yöntem şu:

1. Okumadan önce kendi tanımınızı yazın. “Grafik tasarım nedir, iletişimle ilişkisi ne?” sorusuna üç cümlelik bir cevap verin ve saklayın. Kitabı bitirdiğinizde bu cevabı yeniden yazıp ikisini karşılaştırın.
2. Üç sütunlu not tutun. Defterinizi üç sütuna ayırın: “Kavram”, “Kendi cümlemle” ve “Gördüğüm bir örnek”. Kitaptaki cümleyi kopyalamak yerine kendi cümlenizle yazmak, kavramı gerçekten anlayıp anlamadığınızı gösterir.
3. Her oturumda bir gerçek dünya örneği bulun. Okuduğunuz kavramı sokaktaki bir tabelada, bir ürün ambalajında veya bir sosyal medya reklamında arayın. Fotoğrafını çekip notunuza ekleyin.
4. Kısa oturumlar yapın. Günde yirmi otuz sayfa ve ardından on dakikalık not, uzun ve dağınık okumadan daha kalıcıdır.
5. Anlamadığınız yeri işaretleyin, atlamayın. Soru işareti koyduğunuz bölümleri derste veya bir tasarımcıyla konuşurken gündeme getirin.

Okurken yapılacak uygulama egzersizleri

Aşağıdaki egzersizler kitabın bölümlerine birebir bağlı değildir. İletişim çalışmalarında yaygın olarak kullanılan genel kavramlardan yola çıkarak hazırladım. Kitabın bu kavramları nasıl işlediğini okurken kendiniz izleyin.

• Mesaj çözümlemesi: Gördüğünüz bir afişi; gönderen, mesaj, hedef kitle, kanal ve bağlam başlıklarıyla çözümleyin. Her başlığa bir cümle yazın. Hangisi belirsiz kaldıysa tasarımın zayıf noktası büyük olasılıkla oradadır.
• Aynı mesaj, üç kitle: Bir mahalle kütüphanesinin açılış duyurusunu çocuklar, üniversite öğrencileri ve emekliler için üç ayrı afiş olarak tasarlayın. Metin aynı kalsın; yalnız tipografi, renk, görsel ve hiyerarşi değişsin.
• İşaret ve anlam: Gündelik hayatta yazı olmadan anladığınız beş işaret bulun. Her birinin anlamını neyin taşıdığını not edin: biçim mi, renk mi, konum mu, alışkanlık mı?
• Yazının sesi: Aynı kelimeyi üç farklı yazı karakteriyle dizin ve birine gösterip hangisinin hangi duyguyu verdiğini sorun. Sonuçları kendi tahmininizle karşılaştırın.
• Gürültüyü azaltmak: Kalabalık bir broşür veya menü bulun. Mesajı bozmadan çıkarılabilecek öğeleri işaretleyin ve sadeleştirilmiş bir sürüm çizin.

Bu egzersizlerin tipografi tarafını derinleştirmek isterseniz tipografi rehberine, derslerde karşılığını görmek isterseniz grafik tasarım dersleri rehberine bakabilirsiniz.

Yanına okunabilecek kaynaklar

“İletişim ve Grafik Tasarım” kuramsal bir zemin sunar. Pratik tarafı güçlendirmek için onu farklı türde kaynaklarla birlikte okumanızı öneririm:

Bu kaynakları sırayla değil, birlikte kullanmanızı öneririm. Örneğin bir hafta iletişim kavramlarını okurken aynı hafta bir tipografi alıştırması yapmak, kuramın tasarım kararına nasıl dönüştüğünü daha açık gösterir. Kuramsal kitap “neden?” sorusuna, uygulamalı kitap “nasıl?” sorusuna yardımcı olur; iyi bir tasarım kararı ikisine birden cevap verir.

Bu kitapların Türkçe baskısı olup olmadığını ve güncel baskı bilgilerini yayınevlerinden kontrol edin. Kitapların yanında üç kaynak türünü de okuma listenize ekleyin: tasarım tarihi kitapları ve müze koleksiyonları, tasarımcı monografları ve üniversitelerin ders izlenceleri. Tasarım tarihine nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız ünlü grafik tasarımcılar rehberi bir çalışma listesi sunuyor.

Tasarım öğrencisi için dört haftalık okuma planı

Yaklaşık 254 sayfalık bir kitabı dört haftaya bölmek, haftada 60–65 sayfa okumak demektir. Bu tempo, ders yükü olan bir öğrenci için gerçekçi bir başlangıçtır.

Okuma hızınız farklıysa planı sekiz haftaya yayın; önemli olan tempo değil, her hafta somut bir çıktı üretmektir. Dördüncü haftanın sonunda biriken çalışmaları tek bir dosyada toplayın. Bu dosya, portfolyonuzda süreç anlatan bir bölüm olarak kullanılabilir; yeter ki kişisel alıştırma olduğunu belirtin.

Okurken sık yapılan hatalar

Kuramsal bir tasarım kitabını okurken öğrencilerde sık gördüğüm hatalar şunlar:

• Altını çizip geçmek: Bir cümlenin altını çizmek onu anladığınız anlamına gelmez. Kendi cümlenizle yeniden yazamıyorsanız o bölüme geri dönün.
• Kavramı tanım olarak ezberlemek: Sınavda tanımı yazabilmek, bir afişte o kavramı fark edebilmekle aynı şey değildir. Her kavram için en az bir görsel örnek bulun.
• Görselleri kopyalamak: Kitaptaki veya internetteki örnekleri yeniden çizmek alıştırma olabilir; ama portfolyoda kendi işiniz gibi sunulmamalıdır.
• Kitabı tek kaynak saymak: Her yazarın bir bakış açısı vardır. Aynı konuyu farklı kaynaklarla karşılaştırmak eleştirel okumayı güçlendirir.
• Okumayı üretimden ayırmak: Haftalarca yalnız okuyup hiç tasarım yapmamak, kuramı soyut bırakır. Plandaki her haftanın bir çıktısı olmasının nedeni budur.

Her haftanın sonunda kendinize üç soru sorun: Bu hafta hangi kavramı ilk kez fark ettim? Hangi örnekte gördüm? Bir sonraki tasarımımda neyi farklı yapacağım? Bu üç sorunun cevabını tek sayfada tutmak, dört haftanın sonunda size okuma notlarından daha değerli bir kayıt bırakır.

Okuduklarınızı mesleğe nasıl taşırsınız?

Bir kitabın değeri, okuduktan sonra işinizde neyin değiştiğiyle ölçülür. Bir katalog veya kimlik çalışmasına başlarken sorulması gereken ilk soru, renk ya da font seçiminden önce gelir: Bu işi kim, hangi koşulda, ne kadar sürede okuyacak?

Okumayı tamamladıktan sonra şunları deneyin:

• Bir sonraki proje veya ödevinizde tasarıma başlamadan önce mesajı ve hedef kitleyi iki cümleyle yazın.
• Sunumda her tasarım kararı için bir gerekçe cümlesi hazırlayın.
• Aldığınız eleştirileri “beğenilmedi” yerine “hangi iletişim hedefini karşılamadı?” sorusuyla not edin.

Kariyer yolunun bütününü görmek istiyorsanız grafik tasarımcı nasıl olunur rehberi eğitimden portfolyoya uzanan adımları, grafik tasarım eğitimi sayfası ise okul ve kurs seçeneklerini anlatıyor.